polski Polska  małopolskie  limanowski   Moje Podwórko   |  Poczta 
Portal / Turystyka i sport / Polożenie Czwartek - 18 wrzesnia 2014 Ireny, Irminy, Stanisława     "Nadzieja nie jest marzeniem, lecz sposobem przekształcenia marzeń w rzeczywistość" - Joseph Suenens  
 Wyszukiwarka


Szukaj wg branz
Dodaj wpis
  Polożenie



Gmina Jodłownik położona jest w północno- wschodniej części Beskidu Wyspowego i zajmuje powierzchnię 70,36 km2.W skład gminy (8154 mieszkańców) wchodzi 12 wsi-sołectw : Góra św. Jana (337), Janowice (834), Jodłownik (1101), Kostrza (426), Krasne-Lasocice (683), Mstów (470), Pogorzany (745), Sadek (520), Słupia (305), Szczyrzyc (525), Szyk (872), Wilkowisko (1301).

Na malowniczy i urozmaicony krajobraz, składają się odosobnione, wyspowo wznoszące się, pokryte lasami szczyty i doliny. Naturalne granice gminy wyznaczają dwa szczyty; - od wschodu Kostrza (719 m npm), od zachodu Ciecień (829 m npm). Dolinami płyną rzeki; doliną jodłownicką - Tarnawa, doliną szczyrzycką - Stradomka - prawe dopływy Raby. Bliskie sąsiedztwo gór wpływa na klimat typu górskiego i pogórskiego. Wysokie walory krajobrazowe - nie do końca odkryte przez turystów - oraz atrakcyjność położenia może stanowić wspaniałą bazę wypadową w Beskid Wyspowy. Atrakcyjne są również znajdujące się tutaj liczne zabytki związane z przeszłością sięgającą pierwszych wieków chrześcijaństwa.

Mieszkańcy gminy utrzymują się z rolnictwa - głównie z sadownictwa oraz krzewiarstwa i hodowli bydła. Sady jabłoniowe, gruszowe i śliwowe stanowią ponad 30% powierzchni użytków rolnych. Wiele jest też na terenie gminy małych zakładów rzemieślniczo- usługowych i placówek handlowych.

W gminie działa 8 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych; w Janowicach, Jodłowniku, Krasnych Lasocicach, Pogorzanach, Sadku, Szczyrzycu, Szyku i Wilkowisku. Strażacy służą pomocą nie tylko w czasie pożarów czy innych klęsk żywiołowych, także dużym zaangażowaniem wykazują się w pracy społecznej na rzecz środowiska, a ich remizy służą wszystkim mieszkańcom.
Na terenie gminy funkcjonuje 10 szkół podstawowych ,4 gimnazja, Zasadnicza Szkoła Rolnicza, Samorządowe Technikum Rolnicze dla Dorosłych oraz Liceum Zawodowe o profilu Gospodarstwo Domowe z Obsługą Ruchu Turystycznego. Kształcenie młodzieży w tym kierunku z pewnością zaowocuje i przyczyni się do rozwoju turystyki na tym terenie.

Położenie gminy - z dala od większych ośrodków miejskich - sprzyja również zachowaniu przez tutejszych mieszkańców pewnych tradycji kulturowych , wyrażających się zwłaszcza w zwyczajach i obrzędach związanych przede wszystkim z kultem religijnym.

Tradycyjnie już co roku, przy wszystkich sześciu parafiach w gminie organizowany jest przez Wójta Gminy konkurs Palm Wielkanocnych zwanych tutaj kociankami. W Poniedziałek Wielkanocny często można spotkać słomioków, w okresie Bożego Narodzenia - kolędników z gwiazdą i turoniem a w drugi dzień Zielonych Świąt pali się ogniska tzw. sobótki.



Góra św. Jana położona jest na wzniesieniu w północnej części gminy. Osada otrzymała nazwę od kościoła pw. św. Jana Chrzciciela . Parafia w Górze św. Jana powstała w XII w. a w 1416 r. król Władysław Jagiełło nadał wiosce (niestety nie wykorzystany) przywilej założenia miasta na prawie magdeburskim . Uwagę zwraca tu z daleka widoczny okazały kościół murowany z 1907r. Wieś jest zagłębiem owocowym - tutejsze, nowoczesne i wysoko rozwinięte sady jabłoniowe znane są w całej Polsce.

Janowice. Znaczną część tej wsi pokrywają lasy góry Ciecień . Niedaleko szczytu tej góry zobaczyć można pomnik - dwa krzyże wzniesione dla uczczenia pamięci ofiar masakry dokonanej przez hitlerowców na mieszkańcach tych okolic w 1944r. Zalesione tereny Janowic stwarzają szansę dla myśliwych do zdobycia medalowych trofeów - można tu zapolować na sarny, bażanty, lisy, zające, jelenie i dziki. Wieś Janowice słynie także z jedynej w Polsce wychowalni bydła zarodowego rasy polskiej czerwonej należącej do Opactwa OO. Cystersów .

Jodłownik - siedziba Urzędu Gminy leży w południowo-centralnej części gminy w dolinie rzeki Tarnawy. Nazwa miejscowości pochodzi prawdopodobnie od drzew jodłowych, którymi niegdyś cały ten obszar był zalesiony. Pierwsze wzmianki o Jodłowniku pochodzą z 1361r, mówią jednak o wsi już istniejącej. Właścicielem tych ziem był wówczas rycerz Mikołaj należący do rodu Ratołdów. Następnie wieś wraz z innymi przeszła w posiadanie rodu Lubomirskich. W 1531 roku Niewiarowscy z Niewiarowa herbu Półkozic zakupili wieś Jodłownik od Jakuba Lubomirskiego. W 1595 roku Przecław Niewiarowski zapisał wszystkie swoje dobra Klasztorowi OO Dominikanów w Krakowie , które stanowiły ich własność do roku 1784, to jest do konfiskaty ich przez rząd austriacki. Interesującym dokumentem jest mapa Jodłownika wykonana w 1630 roku przez wybitnego matematyka i pisarza, profesora Akademii Krakowskiej Jana Brożka, który również wykonywał pomiary geodezyjne rozstrzygające spory graniczne.
W centrum wsi znajduje się zabytkowy drewniany kościół z 1585r , w którym zobaczyć można rokokową po1ichromię z 1764 r. Przedstawiającą medaliony z popiersiami świętych związanych z historią zakonu dominikańskiego. W przedsionku kościoła obejrzeć można portret fundatora kościoła Przecława Niewiarowskiego z 1600r, kilka obrazów barokowych oraz dwa dzwony pochodzące również z XVI w. Niedaleko starego kościoła wzniesiono nowy, piękny kościół - przed nim dzwonnica ze strzelistą, z daleka widoczną wieżą. W starym parku z początku wieku, w którym podziwiać można piękne drzewa - pomniki przyrody stoi restauracja Parkowa.

Kostrza

Pierwsza źródłowa wzmianka o istnieniu tej wsi pochodzi z 1361 roku. Leży na północno-zachodnim stoku lesistej góry o tej samej nazwie. Góra Kostrza (719 m npm) jest podłużna , dosyć stroma , od strony północno-wschodniej spadzistość jej jest prawie prostopadła. Istnieje legenda , że na jej szczycie istniało niegdyś grodzisko , które zapadło się z częścią góry. Potwierdzeniem tej legendy mogło by być znajdujące się pod górą kotłowate zagłębienie najeżone połamanymi głazami oraz znajdujące się na szczycie pozostałości jakiegoś obiektu zbudowanego ręką ludzką zwanego przez tutejszych mieszkańców Piwniczyskami. Na szczyt prowadzi strome podejście przez piękny bukowy las, w którym znajduje się wspaniały pomnik przyrody - 180 letni "Pan Buk" o obwodzie 5,5 m, jodła o nazwie "Parasol" oraz skupisko unikalnej na skalę europejską paproci "Języcznik".

Kostrza jest prawdziwym rajem dla myśliwych. Polowania od dziesiątków lat należą do najsłynniejszych w okolicy.

Krasne-Lasocice. Pierwsze zapiski o wsi sięgają XIII w. Wieś ta, wraz z sąsiednimi stanowiła w średniowieczu własność rycerską. Od XV wieku w posiadaniu drużynitów; Jakusza i Stanisława z Lasocic, następnie poprzez wieki w posiadaniu Lasockich, którzy wywodzili się z tej samej gałęzi rodu co Lubomirscy, jednak nie piastowali ważniejszych godności.

W 1915r. przez Krasne-Lasocice i sąsiednie wsie przetoczył się front bitwy, w której zginęło 135 Tyrolczyków i Rosjan. W miejscu ich pochówku wybudowano kaplicę, którą poświęcono 14 lipca 1918r. Od 1925 roku istnieje w Krasnem-Lasocicach parafia rzymsko-katolicka. W 1935 roku na miejscu dotychczasowej kaplicy rozpoczęto wznoszenie obecnego, murowanego z kamienia kościoła parafialnego.

Mstów. Najwcześniejsze wzmianki o miejscowości pochodzą z archiwum Opactwa Szczyrzyckiego z roku 1408. Z nich też dowiadujemy się, że w 1505 roku Mstów należał do Joanesa ze Mstowa - Mstowskiego, dobrodzieja klasztoru OO. Cystersów w Szczyrzycu - tam też pochowanego. W ciągu wieków Mstów jak i sąsiednie miejscowości zmieniał właścicieli. Należeli do nich między innym Stanisław Zborowski wywodzący się z rodu magnackiego oraz Ignacy Gąsiorowski używający herbu Pilawa. Z tym ostatnim wiąże się miejscowa legenda. Otóż w miejscowym dworze grasowały węże rozmnażające się w zastraszającym tempie. Nie było żadnego sposobu ich wytępienia. Wyznaczono wysoką nagrodę dla śmiałka, któryby podjął się tego zadania. Zgłosił się pewien zaklinacz. Wykopał głęboki dół i grając na fujarce wyprowadzał węże z dworu. Ostatni, najpotężniejszy wciągnął niespodziewanie za sobą grajka, chłopi natomiast szybko zakopali węże wraz z zaklinaczem. Właściciel miał na tym miejscu postawić kapliczkę. Niedaleko dawnego dworu stoi kapliczka, w niej figurka Chrystusa Frasobliwego, a miejscowi podobno nieraz, w księżycową noc słyszą dźwięki fujarki rozlegające się po okolicy.

Pogorzany prawie w całości położone są na północno-wschodnim stoku góry Ciecień. W czasie ostatniej wojny silnie działał tu ruch oporu czego skutkiem były wielokrotne pacyfikacje tych okolic. Koło drogi niedaleko granicy wsi stoi pomnik ku czci zamordowanych mieszkańców tego terenu.

Tuż przy granicy wsi Pogorzany w miejscowości Krzesławice znajduje się Diabli Kamień - potężny piaskowiec (55 m dł. i 25 m wys.), zdaniem archeologów miejsce kultu pramieszkańców kotlinki szczyrzyckiej jeszcze w czasach przed przyjęciem chrześcijaństwa. Legenda głosi, iż ten potężny głaz przyniesiony został przez diabła dla zburzenia wznoszonego przez zakonników klasztoru szczyrzyckiego. Jednak czart, przestraszony głosem dzwonu na Anioł Pański, upuścił kamień w tym miejscu, gdzie leży do dnia dzisiejszego. Niedowiarkom pokazuje się pięć kolistych zagłębień, mających być śladami czarcich pazurów. Pod Diablim Kamieniem położona jest urocza Pustelnia św. Benedykta, założona na początku XIX wieku. w której mieszkał do niedawna eremita.

Sadek leży na malowniczym płaskowyżu pomiędzy górami i dwiema dolinami potoków. Centrum wsi z największym skupiskiem zabudowań znajduje się na wzniesieniu a jej pozostały teren okala je, opadając w kierunku wsi Jodłownik i Mstów, ku dolinie potoku Tarnawa oraz w kierunku wsi Szyk, ku dolinie potoku Ryje. Z centrum wsi można podziwiać panoramę dużej części gminy, zwłaszcza malownicze szczyty góry Kostrza, Ciecień, Śnieżnica i Grodzisko. W czasie I wojny światowej rozegrała się tutaj jedna z bitew stoczonych przez zaborców i oddziały Legionów Piłsudskiego. Dla upamiętnienia tego wydarzenia oraz odzyskania przez Polskę niepodległości wybudowano tu pomnik wdzięczności poległym. Na pograniczu wsi Sadek i Mstów wzniesiono także krzyż w miejscu gdzie spoczywali żołnierze z Tyrolu (ich zwłoki zostały po wojnie zabrane przez rodziny). Polegli oni w walce na bagnety na pobliskiej łące. W centrum wsi znajduje się także niewielka kaplica wybudowaną w 1947r. na miejscu starej, która uległa zniszczeniu. Kaplica ta do dziś służy okolicznym mieszkańcom do kultywowania tradycji i obrzędów religijnych.

Na granicy wsi Sadek i Kostrza wznosi się, z daleka już widoczna nowa szkoła podstawowa oraz gimnazjum - wspólna dla tych dwóch miejscowości. Usytuowanie jej - w pobliżu góry Kostrza, oraz piękny widok jaki się od niej rozciąga - może w przyszłości stanowić wspaniałe miejsce na letni wypoczynek dzieci i młodzieży.

Słupia . W XIX-wiecznym parku z interesującymi starymi drzewami , z których najstarsze liczą sobie ok. 200 lat , stoi niedawno odbudowany dwór - obecnie własność Muzeum Narodowego w Krakowie. Obszerne sale, 30 miejsc noclegowy oraz wspaniałe wyżywienie stanowi ten obiekt wymarzonym na organizowanie zjazdów czy konferencji. Po obradach można pooddychać tutejszym wspaniałym powietrzem spacerując po pięknym parku, zagrać w tenisa na niedawno wybudowanych kortach lub kontynuować dyskusję przy wieczornym ognisku. W Słupii znajduje się też cmentarz z I wojny światowej - miejsce spoczynku Rosjan i Austriaków poległych na tym terenie.

Szczyrzyc

U podnóża góry Ciecień w dolinie rzeki Stradomki leży malownicza miejscowość Szczyrzyc posiadająca niezwykłe dzieje. W 1234r. wojewoda krakowski Teodor Cedro herbu Gryf ufundował w Szczyrzycu klasztor Cystersów, który szybko stał się wpływowym opactwem. Utworzono tu również siedzibę jednego z największych w Małopolsce powiatów, który obejmował 76 parafii od Nowego Targu aż po Tyniec i Bochnię. Okres wojen szwedzkich zapoczątkował upadek Szczyrzyca i szczyrzyckiego klasztoru. Po I rozbiorze Polski władze austriackie zlikwidowały powiat szczyrzycki. W 1798r. Cystersi założyli w Szczyrzycu szkołę przyklasztorną która z różnymi dziejowymi perypetiami przetrwała do czasów II wojny światowej. Uczęszczał do niej m.in. pisarz i poeta Władysław Orkan. Perłą naszej gminy jest zabytkowy zespół klasztorny Cystersów, obejmujący kościół z 1642r. - pierwotnie gotycki, przebudowany w XVII i XIX w., stacje różańcowe w ogrodach klasztornych , arkady ze stacjami Męki Pańskiej i witrażem Matki Boskiej Szczyrzyckiej oraz murowany spichlerz z XVII w., w którym obecnie znajduje się muzeum z cennymi eksponatami. Można tu obejrzeć między innymi - unikalną na skalę europejską - mapę świata z końca XIII wieku.

Ważną rolę w kultywowaniu tradycji ludowej odgrywa - powołane w 1926 roku Stowarzyszenie Związek Szczyrzycan oraz działający przy nim zespół regionalny Szczyrzycanie.

Zespół z sukcesem uczestniczył w wielu festiwalach i przeglądach folklorystycznych. Organizowane są tu też corocznie, w amfiteatrze mogącym pomieścić 800 osób imprezy kulturalne: w czerwcu - Konkurs Rozśpiewanych Szkół, w lipcu - Dzień Młodości, w sierpniu - Dzień Ziemi Szczyrzyckiej, i wiele innych.Nadzieją na kontynuowanie tutejszych tradycji są "Mali Szczyrzycanie" - szkolny zespół dziecięcy, który może się poszczycić wieloma nagrodami na różnych festiwalach i przeglądach. W Szczyrzycu znajduje się Dom Pracy Twórczej Polskiej Akademii Nauk, który posiada 40 miejsc noclegowych w pokajach 2, 3 i 4 osobowych oraz słynie z doskonałej domowej kuchni.

Atrakcją dla piechurów będą wycieczki szlakami turystycznymi na górę Grodzisko (618 m), Księża (649 m) oraz Ciecień (835 m). Na Grodzisku zachowały się jeszcze niedokładnie zbadane resztki obronnego grodu istniejącego w czasach piastowskich, zburzonego prawdopodobnie przez Tatarów. Na uwagę zasługują również miejsca pamięci narodowej: cmentarz poległych w I wojnie światowej, pomniki upamiętniające pacyfikację przysiółków Smykań w Pogorzanach i Wadzyń w Szczyrzycu.

Szyk - wieś leżąca u zbiegu dwóch prawobrzeżnych dopływów Tarnawy stanowiła w średniowieczu własność rycerską. Pod koniec XIVw. należał do Mikołaja Miłoty z Chodynic i Dąbrowicy (herbu Pilawa). Powstanie parafii w Szyku datuje się na lata 1358-1373 z fundacji rycerskiego rodu Lasockich , właścicieli dóbr ziemskich w Szyku i Lasocicach , choć pierwsze wzmianki o tej wiosce pochodzą już z pierwszej dekady XIII w. Położony w centrum wsi drewniany , kryty gontem kościół pw. Św. Barbary i św. Stanisława biskupa pochodzi prawdopodobnie z pierwszej połowy XVII w. Wewnątrz podziwiać można datowany na lata 1520-1530, namalowany na deskach lipowych obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, który zajmuje dość ważne miejsce w kręgu zabytków małopolskiego malarstwa gotycko-renesansowego.

W malowniczym zakątku Szyku położona jest pracownia rzeźbiarska Elżbiety i Piotra Zbrożków. Artyści - absolwenci Wydziału Rzeźbykrakowskiej Akademii Sztuk Pięknych - w swojej twórczości stosują oprócz tradycyjnych materiałów, unikatowe techniki własne wykorzystując słomę, papier czy łyko. Biorą udział w zagranicznych plenerach rzeźbiarskich, uczestniczą w konkursach, wystawach zbiorowych i indywidualnych. Ostatnio pracują nad Pomnikiem Żołnierza Polskiego, który stanie w Przemyślu.

Wilkowisko - największa wioska w gminie - zamyka gminę od strony południowej. Położona jest na wysokości od 380 do 500 m npm i jak wszystkie wsie gminy ma charakter rolniczo-sadowniczy. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z pierwszej połowy XIV w, choć według miejscowych przekazów początki tej wsi sięgają 966 - roku Chrztu Polski. Wtedy też Pogański dąb pod którym wznoszono modły przycięto w kształt krzyża. Nazwa miejscowości według miejscowych przekazów pochodzi od wilków, które ten teren, obfity niegdyś w dziką zwierzynę obrały sobie na ulubione łowiska. Istnieje nawet miejscowe podanie o kupcach zdążających na jarmark do pobliskiej Skrzydlnej, którzy nie zdążyli przed nocą dotrzeć do celu i rozbili swoje obozowisko na pobliskim wzgórzu. W nocy wilki napadły nieszczęśników - pozostały po nich tylko buty z cholewami. W miejscu tej tragedii postawiono krzyż, który stoi do dziś dnia. Pierwszy drewniany kościół w Wilkowisku wybudowano w XIII w. Niestety uległ on zniszczeniu na skutek pożaru Po nim wybudowano następny, lecz i ten strawił pożar w 1918 r. Obecny drewniany kościół pod wezwaniem św. Katarzyny Aleksandryjskiej pochodzi z 1927r. Zobaczyć w nim można obraz Matki Boskiej oraz krucyfiks z XV w, a także dwa dzwony z XVI i XVII w. Nad wsią , na wzniesieniu nazywanym "Dział" góruje krzyż kamienny, postawiony na pamiątkę 1000-lecia Chrztu Polski, a miłośników pieszych wędrówek czeka tu Świnna Góra (614 m).

©Wszelkie prawa zastrzeone - INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: IA Telekom